dossiers
De Provinciale Statenverkiezingen van Flevoland vinden plaats op 20 maar...
De 55-jarige Berend Smit uit Dwingeloo verdween op zondag 4 november. Dr...
Zes provincies en ruim honderd gemeenten verkopen in 2014 Attero aan inv...
Schoolkinderen liepen 75.000 euro bij elkaar maar de activiteiten van de...
Beilen

Burger wordt miljard door de neus geboord

Door Michiel Kolle op maandag 26 september 2016 20:15
  • De voormalige VAM in Wijster. © NDC mediagroep

pinterestmail

Wijster - Binnenkort verkoopt eigenaar Waterland het afvalverwerkingsbedrijf Attero. Met deze verkoop verdient Waterland ongeveer een miljard euro in twee jaar tijd. Voorheen was Attero van gemeenten en provincies. Van de burger, van u en mij dus.

Die burger ziet zich dus een miljard euro door de neus geboord worden. Een reconstructie van een superdeal.

Ontstaan van Attero

Attero komt voort uit Essent Milieu. Essent Milieu werd afgesplitst van het moederbedrijf Essent, de energiereus die door de provincies in 2009 werd verkocht aan het Duitse energieconcern RWE.

Diverse grote en kleine gemeenten en een paar provincies konden heel erg veel geld tegemoet zien met de verkoop van Essent aan RWE. Ze mochten met z'n allen netto 8,3 miljard euro verdelen. (zie lijst

De provincie Drenthe en elf Drentse gemeenten hadden gezamenlijk 4,691711 % van de aandelen. Dat was goed voor ruim 389 miljoen euro. In januari had de provincie volgens het CBS 489 918 inwoners (bron). De verkoop bracht daardoor 795 euro per Drentse inwoner op. 

De verkoop betrof enkel de aandelen in het productie- en leveringsbedrijf. De aandelen in het netwerkbedrijf van Essent, Enexis, en het milieubedrijf Essent Milieu, bleven in handen van de gemeentelijke en provinciale aandeelhouders. De naam Essent Milieu werd op 1 januari 2010 gewijzigd in Attero (Latijns voor afval).

Witwassen afvalstoffenheffing

De gemeenten waren dol op Attero. Ze gebruikten het bedrijf niet alleen om afval te laten verwerken maar ook als een soort witwas-bedrijf.

Dat werkte zo: een gemeente mocht in de afvalstoffenheffing alleen de werkelijke kosten van afvalverwerking bij de burger in rekening brengen. Maar dat wilden veel gemeenten liever niet. Ze konden wel een extra centje gebruiken voor andere dingen. Leuke dingen, zeker in verkiezingstijd.

Dus bedachten de gemeenten dat de kosten voor afvalstoffenheffing wat werden opgeschroefd. De winst die Attero daardoor maakte, werd weer in de vorm van een winstuitkering (dividend) uitbetaald aan de gemeenten.

Op die manier kwam het geld ineens niet meer uit heffingen die de burger betaalde maar uit dividend. En dat geld kon wél gebruikt worden voor leuke dingen. 

Hoewel deze truc niet netjes was, had eigenlijk niemand er last van. De burger betaalde voor datgene wat hij kreeg: afvalverwerking en leuke dingen. De gemeente had door de truc wat meer financiële vrijheid en Attero deed goede zaken.

Verbod op creatief boekhouden

Aan deze praktijk kwam een einde toen de Rijksoverheid besloot dit creatieve boekhouden te verbieden. Opeens was het speeltje van menig wethouder niet meer zo leuk. Als het allemaal via de regeltjes moest, dan waren ze Attero net zo lief kwijt als rijk.

Liever in één klap een zak met geld dan jaarlijks een onzeker dividend.

Strategie

Op 18 juni 2010 werd in de vergadering van aandeelhouders van Attero de strategie voor de toekomst vastgesteld. Hierbij was er keuze uit drie opties: een zuiver overheidsbedrijf, een volledig commercieel bedrijf of een mengvorm (publieke dienstverlener). Door de aandeelhouders werd gekozen voor het model van publieke dienstverlener.

Hieraan was echter onlosmakelijk verbonden dat de provinciale aandelen zouden worden overgedragen aan de gemeentelijke aandeelhouders.

Dat wilden de gemeenten dus niet meer. Daarom besloten de gemeenten en de provincies, dus de eigenaren van Attero, om de boel te koop te zetten. Alle gemeenten? Nee, een gemeente bleef dapper stand houden: Bedum. De Groningse gemeente bezit nog 0,07 procent van de aandelen.

Noord-Brabant beslist

De provincie Noord-Brabant was met ruim 30% van de aandelen de grootste eigenaar. Deze provincie kreeg dus signalen van de gemeenten dat ze de afvalverwerker liever wilden verkopen. Naast het feit dat afvalverwerking geen taak was voor een overheid, gaf die wens de doorslag om Attero te privatiseren.

Er werd een verkoopprocedure gestart en investeerder Waterland werd de koper. 

De voorzitter van de aandeelhouderscommissie, de Noord-Brabantse gedeputeerde Bert Pauli (VVD), was blij met de verkoopprijs van 170 miljoen euro. Hij sprak van een marktconforme prijs.

Buitenkansje

Waterland dacht daar echter anders over: ‘Een buitenkansje’, zo werd de deal uitgelegd door verantwoordelijk Waterlandpartner Hans Scheepers aan het investeringscomité in Bussum.

De afvalverwerker bleek namelijk een zeer inefficiënt bedrijf met heel veel vet op de botten. In 2013 had het bedrijf na een verlies van ruim 67 miljoen toch nog een eigen vermogen van 198 miljoen euro.

Volgens een reconstructie van De Telegraaf lag er ten tijde van de verkoop 100 miljoen euro ongebruikt te slapen op de bankrekening van Attero. 

Balanswaarde

Ook het Brabantse statenlid Mark Vissers (SP) was niet zo naïef als zijn VVD-collega Pauli. Visser was in verwarring over de verkoopprijs. ‘Ik vind die aan de lage kant. Als je naar de balanswaarde van Attero kijkt, is die 500 miljoen.’

Visser was kritisch over de verkoop, private equityfondsen hadden over het algemeen niet zo’n goede naam en hij hoopte dat Attero geen melkkoe zou worden.

Winst maken

Daar had Visser natuurlijk wel een punt en hij kreeg bijval van zijn Drentse partijgenoot Alie Dekker (SP), commissielid in de Statencommissie Bestuur, Financiën en Economie.

Dekker zei toen: 'In 2009 kocht Waterland het bedrijf Intertrust van de rijksoverheid voor 250 miljoen en vier jaar later verkochten ze het voor 700 miljoen. Je kunt het Waterland niet kwalijk nemen dat ze bedrijven opkopen voor een ‘prikkie’ en met zo veel mogelijk winst weer verkopen. Winst maken is hun core business'.

Nazorgplicht

De VVD- gedeputeerde Bert Pauli bleef echter geloven in de deal. Hij dacht zelfs dat Waterland vermogen zou toevoegen voor duurzaamheid.

Enorm dividend

Waterland had daar echter geen boodschap aan. Waterland keerde zichzelf in 2015 al 183 miljoen euro dividend toe. De eerste 13 miljoen pure winst waren binnen. Daarmee verdwenen ook de gereserveerde miljoenen voor sanering van afvalstortplaatsen in de zakken van Waterland.

De Financiële Telegraaf schreef hierover: ‘Mede vanwege de lage aanschafprijs en de hoge mate van te herstructureren inefficiëntie, kon Waterland het zich permitteren om al binnen een jaar zichzelf een vorstelijk superdividend uit te keren, dat hoger lag dan de aanschafprijs.’

Kaalplukken

Politieke partijen uit Hoogeveen en de provincie Drenthe begonnen zich nu ook zorgen te maken over deze ontwikkeling en ook de vakbonden wantrouwden de bedoelingen van de investeerder: ‘Attero wordt kaal geplukt’, zei Mari Martens, bestuurder bij FNV Publiek Belang in mei 2015.

Zelfs de VVD Statenfractie in Drenthe, meestal toch een voorstander van privatisering, kreeg twijfels over de bedoelingen van Waterland. VVD-Statenlid Jan Smits stelde schriftelijke vragen aan Commissaris van de Koning Tichelaar over de gang van zaken bij Attero.

Nazorg stortplaatsen

'Voor de VVD-fractie is de continuïteit van Attero van het allergrootste belang. Een gezonde en op de toekomst gerichte bedrijfsvoering is noodzakelijk. Onder andere om de gestelde doelen in het nazorgplan te kunnen realiseren’, schrijft Smits.

Maar in Drenthe hadden sommigen nog steeds het idee dat een private partij niet alleen de krenten in de pap koopt.

‘De koper van afvalverwerker Attero in Wijster krijgt ook de zorg over de vuilstort op de VAM-berg. De nieuwe eigenaar moet er voor zorgen dat de berg goed wordt afgesloten en beheerd.’ Dat zei gedeputeerde Tjisse Stelpstra van de provincie Drenthe onlangs.

Zorgen

De stortplaatsen van Attero liggen niet alleen in Drenthe maar ook in Gelderland, Brabant en Limburg. Het toezicht op de financiële reserves die bestemd waren voor de nazorg van de stortplaatsen is in handen van de die provincies.

De vraag is alleen: als Waterland de afvalverwerker Attero verkoopt, wie is er dan verantwoordelijk voor die nazorg. De nieuwe koper?

Vast wel, maar de nieuwe koper wil winst maken. En bij wie denkt u dat deze de rekening voor de aandelenaankoop én de saneringen neer gaat leggen?

Dat zal bij de klanten van de afvalverwerker en bij de burgers zijn. Bij u en bij mij dus. 

 

Bronnen:

whatsappTip de redactie via WhatsApp! Voeg 'Dekrantvanmiddendrenthe' toe als contact in uw telefoon, 06-5751 5176, en stuur ons uw tips, foto’s en video’s.
DOSSIERS dossiers